Methodiekontwikkeling

Het ontwikkelen van een werkwijze, de afbakening van doel en doelgroep en het onderzoek naar effecten en bruikbaarheid wordt vaak aangeduid met de verzamelnaam 'methodiekontwikkeling'.
Er bestaan twee manieren van methodiekontwikkeling: startend vanuit een theorie en startend vanuit de praktijk. Doorgaans wordt een interventie echter onderbouwd door een combinatie van theorie en praktijkervaring.

Vanuit de theorie
De methodiekontwikkeling 'evidence-based practice' gaat uit van een theorie, bijvoorbeeld de sociaal-lerentheorie, waaruit een handelswijze wordt afgeleid. Interventies kunnen op basis daarvan in wetenschappelijke centra of in kleine proefprojecten in de praktijk worden ontwikkeld, op effectiviteit worden onderzocht en vervolgens - bij gebleken kwaliteit - breder worden ingevoerd. De interventie geldt dan als 'bewezen effectief'.

Vanuit de praktijk
Bij de methodiekontwikkeling 'practice-based evidence' worden in de praktijk gegroeide en soms op brede schaal toegepaste werkwijzen verder uitgewerkt en onderzocht op effectiviteit. Zo worden 'practice based' - in de praktijk gewortelde - interventies stapsgewijs verder ontwikkeld, van een niveau dat nog niet voldoet aan allerlei basisvereisten, via een 'veelbelovend' niveau, naar de status van 'bewezen effectieve' interventies.

Wisselwerking
De twee routes van 'evidence-based practice' en 'practice-based evidence' sluiten elkaar niet uit. In de praktijk gewortelde interventies kunnen zo ver ontwikkeld zijn dat ze een bewezen effectief karakter krijgen en als zodanig verder worden verspreid. Ervaringen met bewezen effectieve programma's kunnen leiden tot aanscherpingen van die programma's in de praktijk, die de effectiviteit verder ten goede kunnen komen. Als die verbeterde effectiviteit door nieuw onderzoek wordt bevestigd, is er feitelijk opnieuw sprake van een bewezen effectief programma. De onderstaande figuur geeft dat proces weer.

Voor de jeugdzorg is zowel de invoering van bewezen effectieve interventies belangrijk als de onderbouwing en empirische toetsing van in de praktijk gewortelde programma's. Naast de methodiekontwikkeling staan daarbij twee andere onderwerpen op de agenda:

• Wat voor soort onderzoek kan de effectiviteit van een interventie aantonen?
  Meer informatie hierover vindt u bij De effectladder en Soorten effectonderzoek.
• Hoe verloopt de invoering en kwaliteitswaarborging van een interventie?
  Meer hierover vindt u bij Implementatie en borging.

Kwaliteitssystemen
Bij methodiekontwikkeling telt ten slotte hoe ervoor gezorgd wordt dat beroepskrachten de methodiek goed toepassen. Is er bijvoorbeeld een training? Wie mag die training geven? Wanneer heeft iemand de training met succes gevolgd? Hoe wordt er daarna voor gezorgd dat de professional zijn werk goed blijft doen? Zijn er bijvoorbeeld visitaties of terugkomdagen? Registreert de hulpverlener bij wie de aanpak wordt toegepast en met welk resultaat?

Bronnen en meer informatie
Berkens, W. (1997). 'Praktijkgericht onderzoek en methodiekontwikkeling'. Houten, Bohn Stafleu Van Loghum.

Kamp, M. van der (1993). 'Methodiekontwikkeling: concepten en trajecten'. Utrecht, SWP.

Lieshout, P. van (1992). 'Metamethodiek: de methodiek van methodiekontwikkeling', in: 'Sociale Interventie', jaargang 1, nummer 3, p.159-166.

Ploeg, J.D. van der (1996). 'Methodiekontwikkeling in beeld'. Utrecht, SWP.

Ploeg, J.D. van der (2003). 'Methodiekontwikkeling',  in: Ploeg, J.D. van der. 'Knelpunten in de jeugdzorg. Onderbelichte onderwerpen'. Rotterdam, Lemniscaat, p.174-191.

Spierings, W. (1999). 'Niet de aankomst, maar de reis. Methodiekontwikkeling en implementatie als onderdeel van kwaliteitszorg', in: Jumelet, H. en Teunis, C. (red.). 'Kwaliteit in uitvoering'. Utrecht, SWP, p 85-99.

Yperen, T.A. (2003). 'Gaandeweg. Werken aan de effectiviteit van de jeugdzorg' . Utrecht, NIZW.

Yperen, T.A. van & Veerman, J.W. (2008, red.). 'Zicht op effectiviteit. Handboek voor praktijkgestuurd effectonderzoek onderzoek in de jeugdzorg'. Delft, Eburon.