Professionele kaders

Professionele kaders geven richting aan het handelen van beroepskrachten in de praktijk. De beroepscode vormt een belangrijk professioneel kader voor de professional. Ook richtlijnen en protocollen geven aanwijzingen voor het handelen van beroepskrachten.

Het nut van richtlijnen

Richtlijnen geven aanwijzingen voor het handelen van beroepsbeoefenaren in bepaalde situaties of voor het werken met bepaalde doelgroepen. Ze zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek ('evidence based'). Richtlijnen maken de aanwezige, collectieve kennis over een onderwerp inzichtelijk, vatten deze samen en vertalen deze in handelingsgerichte aanbevelingen voor beroepskrachten.

Een kenmerk van professionele en effectieve hulpverlening is dat de beroepskracht de richtlijnen meeneemt bij zijn overwegingen bij de besluiten die hij samen met de cliënt neemt. Richtlijnen helpen professionals hun deskundigheid vorm te geven. Richtlijnen zijn echter geen verplichtende regels. Daardoor houdt de professional voldoende autonomie om zo nodig in samenspraak met de cliënt af te wijken van de richtlijn (Dronkers en Van Rossum 2010).

Richtlijnen in de jeugdzorg

De jeugdzorg beschikt momenteel niet over richtlijnen die specifiek voor dit werkveld ontwikkeld zijn. Wel zijn er enkele richtlijnen voor het behandelen van problemen bij kinderen en jongeren voor aangrenzende werkvelden zoals geestelijke gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg. Deze zijn opgenomen in de Databank Instrumenten, Richtlijnen en Protocollen.

Richtlijnontwikkeling voor de jeugdzorg is in volle gang. In het kader van het 'Programma Richtlijnontwikkeling Jeugdzorg' worden in 2011 drie richtlijnen ontwikkeld: een richtlijn voor hechtingsproblemen, een richtlijn voor gedragsproblemen en een richtlijn voor ADHD. In de vier jaar hierna volgen nog tien richtlijnen. Deze ontwikkeling van richtlijnen is belangrijk voor de verdere professionalisering van de jeugdzorg. Meer informatie vindt u bij het project Richtlijnontwikkeling Jeugzorg.

Het nut van protocollen

Een protocol is een vastgestelde procedure binnen een organisatie. Een protocol geeft aan 'wie, wat, hoe te handelen op welke werkplek' en is daarmee het geheel van vastgestelde voorschriften, waarin stap voor stap de handelingen van de professional beschreven worden. Een protocol is veel specifieker en dwingender dan een richtlijn. Een ander verschil is dat een protocol niet noodzakelijk gebaseerd is op onderzoek. Een protocol biedt de professional houvast en versterkt daarmee zijn zelfstandigheid en zelfverzekerdheid. Protocollen maken een professional autonomer in de beroepsuitoefening (Van der Laan 2007).

Protocollen in de jeugdzorg

De jeugdzorg beschikt over diverse protocollen die beroepskrachten handvatten bieden voor het omgaan met uiteenlopende problemen of het uitvoeren van bepaalde procedures. Voorbeelden zijn: protocol voor handelen van AMK-medewerkers, protocol voor het omgaan met vermoedens van kindermishandeling en huiselijk geweld of protocol voor het omgaan met risicovol alcoholgebruik bij jongeren. Een overzicht van deze protocollen is te vinden in de Databank Instrumenten, Richtlijnen en Protocollen.

Bronnen

• Dronkers, F., Rossum, J. van (2010), Contouren van richtlijnontwikkeling jeugdzorg . Eindrapport van het project voorbereiding richtlijnontwikkeling jeugdzorg'. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.
• Laan, P. H. van der (2007), 'Jeugdzorg werkt! Over wat Jeugdzorg doeltreffend en effectief maakt', in: 'Jeugdzorg in onderzoek: algemeen werkzame factoren. Congresbundel'. Den Haag, Ministerie van VWS.