Wat werkt?

Nederlandse richtlijnen voor de behandeling van angststoornissen bij kinderen en jongeren bestaan niet. Wel is onlangs de Amerikaanse 'Praktijkrichtlijn voor de diagnostiek en behandeling van kinderen en adolescenten' in het Nederlands vertaald (Connolly 2008). Daarin staan aanbevelingen voor de diagnostiek en behandeling van verschillende angststoornissen.

Cognitieve gedragstherapie

Uit onderzoek blijkt dat cognitieve gedragstherapie geschikter is voor de behandeling van angststoornissen bij kinderen en jongeren dan ouderinterventies of psychodynamische therapie. Met cognitieve gedragstherapie leren kinderen en jongeren met een angststoornis meer vaardigheden om hun angstsymptomen te beheersen. De basiscomponenten van de behandeling zijn onder meer psycho-educatie (informatie over de stoornis en de behandeling), vaardigheidstraining, cognitieve herstructurering (het bekijken, uitdagen en omzetten van angstige gedachten) en 'blootstelling', waarbij het kind of de jongere langzaam maar zeker geconfronteerd wordt met datgene wat de angst oproept. Afhankelijk van de angststoornis krijgen verschillende onderdelen meer aandacht.

Meer onderzoek nodig

Cognitieve gedragstherapie blijkt bij angststoornissen van kinderen zowel op korte als lange termijn effectief. Maar de therapie blijkt bij het ene kind beter te werken dan bij het andere kind: na de behandeling heeft toch nog 20 tot 50 procent van de kinderen last van de angststoornis. Er is meer onderzoek nodig naar de rol van demografische en klinische factoren, zoals leeftijd, ernst van de klachten en de samenhang met andere aandoeningen of stoornissen. Uit enkele studies bleek bovendien dat psycho-educatie net zo effectief is als cognitieve gedragstherapie, dat wil zeggen: het informeren over kenmerken, oorzaken en verloop van angststoornissen. Tot slot is meer inzicht nodig in de werkzame factoren van cognitieve gedragstherapie, hoe die verband houden met verschillende angststoornissen en wat de effecten zijn van het toevoegen van een oudertraining.

Andere psychotherapeutische behandelingen

Andere interventies die volgens de Amerikaanse praktijkrichtlijn het overwegen waard zijn bij de behandeling van angststoornissen bij kinderen en jongeren zijn psychodynamische therapie en interventies gericht op ouders en kind in combinatie met medicatie. In verschillende onderzoeken zijn positieve effecten van beide vormen gevonden, maar er is meer gecontroleerd onderzoek nodig om gerichte uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit.

Antidepressiva

Ook de behandeling met medicijnen is goed onderzocht en blijkt effectief bij verschillende angststoornissen, waaronder de gegeneraliseerde angststoornis, de sociale fobie en de separatieangststoornis. De praktijkrichtlijn beveelt bepaalde antidepressiva aan als medicijnen van eerste keuze (selectieve serotonineheropnameremmers, SSRI's). Er bestaan echter bedenkingen over de bijwerkingen en langetermijneffecten bij kinderen en jongeren. In 2004 bracht de Amerikaanse Food en Drug Administration (FDA) een waarschuwing van de zwaarste categorie uit. Behandelaars van kinderen en jongeren die antidepressiva gebruikten, waaronder SSRI's, werd geadviseerd scherp in de gaten te houden of depressiviteit, geagiteerdheid of suïcidaliteit verergerden. De waarschuwing was gebaseerd op studies onder depressieve jongeren en niet op onderzoek bij kinderen en jongeren met angststoornissen. Niettemin ontraadt ook in Nederland het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen het gebruik van SSRI's bij de behandeling van kinderen en jongeren tot 18 jaar.

Meer informatie

Meer informatie over werkzame principes bij angststoornissen vindt u in:
Wat werkt bij jeugdigen met angststoornissen?

Een folder over de werkzame factoren: Kinderen en jongeren met angststoornissen: wat werkt? 

Meer informatie over medicatie en psychologische behandelvormen bij angststoornissen is ook te vinden op de website van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.

Bron

• Connoly, S.D. (2008), 'Praktijkrichtlijnen voor behandeling en diagnostiek van kinderen en adolescenten met angststoornissen', in: 'Kind en Adolescent Review', jaargang 15, nr.1, p.5-41.